Een feest van diversiteit

Feesten vier je op school niet alleen voor de gezelligheid, het zijn ook mijlpalen in het leven. Maar wat – en hoe – vier je als er kinderen van allerlei nationaliteiten en religieuze achtergronden in de klas zitten?

Wel of geen kerstboom in de klas? Op de Zeven Zeeën, een Daltonschool in Amsterdam-Noord met kinderen van ongeveer tien verschillende bevolkingsgroepen, is hier goed over nagedacht. Voorheen stond er in elke klas een boom. Maar omdat de school, waar de meeste kinderen geen christelijke achtergrond hebben, het niet alleen om Kerstmis als christelijk feest wilde laten draaien, is er nu gekozen voor één boom. Een grote, voor de hele school. En aan het einde van het jaar viert de school nu een Lichtfeest. Daarin komen verschillende religieuze tradities samen: Kerstmis (christendom), Chanoeka (joods), Divali (hindoeïsme) en het Midwinterfeest.
Audrey Raalte van de Zeven Zeeën legt uit: “De leerkrachten kunnen één van de feesten centraal stellen door het te hebben over de religieuze achtergrond of de ontstaansgeschiedenis. Maar ze kunnen ook de overeenkomsten tussen een aantal feesten laten zien. Bij de lichtfeesten gaat het bijvoorbeeld over hoop, over het verjagen van de duisternis.” Zo zoekt de school ook naar de beste manier om andere feesten te vieren, zoals een Vrijheidsfeest, een Zomerfeest, het Suikerfeest en Keti Koti.

Vredeswens
Op de Synergieschool St. Alfonsus in Roermond kwamen kinderen en ouders vorig jaar in traditionele kleding naar de kerstviering. Een bonte stoet was het, met onder andere Turkse, Poolse, Marokkaanse, Bonairiaanse en Duitse dracht. “Ze mochten er allemaal iets over vertellen en in hun eigen taal een vredeswens uitspreken”, aldus directeur Jet Dekkers.
De Synergieschool heeft van oorsprong een rooms-katholieke achtergrond, maar inmiddels zijn de klassen gevuld met kinderen van verschillende culturen en geloofsbelevingen. Niet alle feesten worden op school gevierd. Tijdens het islamitische Offerfeest hebben de docenten bijvoorbeeld een studiedag, de islamitische kinderen kunnen thuis feestvieren. “De volgende dag kunnen ze er in de klassen iets over vertellen. Maar ik kan me voorstellen dat we op den duur ook islamitische feesten gaan vieren.”
De DaVinci Academie, uitgever van leermiddelen voor het basisonderwijs, heeft een kalender ontwikkeld. Daar staan alle grote feesten op: van het hindoeïsme, de islam, het christendom, wicca, natuurgodsdiensten, het jodendom, het boeddhisme en het humanisme, vertelt directeur Liesbet de Waal-van Oosten. “De kinderen kunnen daarop zien welke feesten er in de loop van het jaar zijn. En leerkrachten kunnen kiezen of ze met een feest aan de slag gaan of dat ze alleen benoemen wat er vandaag gevierd wordt.”

Levenskunst
“Een feest is een moment om te bezinnen”, vindt De Waal-van Oosten. “Je staat stil bij wat er gebeurt in de wereld en in het leven. Kinderen leren over thema's als groei, ontwikkeling, verlies en dankbaarheid. Als je het nooit hebt over bijvoorbeeld leven en dood, weet een kind niet hoe het daarmee om moet gaan als het te maken krijgt met verlies. Door rituelen en verhalen kun je het hier juist over hebben als het níet actueel is. Dat geeft hen later houvast.”
Jet Dekkers: “Zingeving en rituelen vormen de bedding van het leven. Door feesten te vieren, of door stil te staan bij de seizoenen, ervaren kinderen dat er een cyclus in het leven zit.” Op de Synergieschool speelt het vertellen van verhalen een belangrijke rol. “We nodigen mensen – ouders, iemand van een moskee, of bijvoorbeeld een verhalenverteller – uit om een verhaal te vertellen, om uit te leggen wat een feest voor hen betekent. Zo laat je zien dat verhalen dóórgaan.”

Trots
Vieren helpt kinderen ook om te leren omgaan met diversiteit. Op de Zeven Zeeën in Amsterdam is de religieuze diversiteit niet groot, weet Audrey Raalte. “Het is daarom belangrijk dat de kinderen zo veel mogelijk mee krijgen over verschillende culturen en achtergronden. Daarom laten we juist zien waar andere religies over gaan, en dat er meer feesten zijn dan ze thuis vieren.” Dekkers bevestigt dit: “Kinderen leren om met respect naar elkaar te kijken en elkaar beter te begrijpen. Op de basisschool wordt de kiem gelegd voor de samenleving.”
Door het vieren van verschillende feesten groeit ook het zelfvertrouwen van kinderen. “Er is dan ook aandacht voor hun geloof”, zegt Raalte. “Ze leren daardoor dat ze daar trots op mogen zijn.”
De Waal-van Oosten ziet op scholen nog te vaak vieringen die amper doordacht zijn. Ze noemt als voorbeeld het paasontbijt dat veel scholen organiseren. “Natuurlijk is het leuk als kinderen bijvoorbeeld voor elkaar een ontbijtje maken. Maar als je er niet meer van maakt dan gezellig samen eten, ontdoe je Pasen van alle betekenis. Je kunt dan juist veel verhalen delen: over nieuw leven, over groei, over een nieuw begin.”
Ze vermoedt dat scholen vaak uit ongemak of verlegenheid maar niet te diep ingaan op de inhoud of achtergrond. “Veel volwassenen hebben geen binding meer met de kerk, daardoor vieren ze een heleboel feesten niet of niet meer.” Wees niet bang om betekenis te geven aan feesten, adviseert ze. “Het mag juist wél ergens over gaan. Dat geeft kinderen houvast voor later.”
“Gebruik verhalen uit verschillende tradities. Je kunt benoemen dat er diversiteit is, bijvoorbeeld door te zeggen: 'Ik heb een mooi verhaal over respect, deze keer komt het uit de Koran.'” Ze adviseert: “Als het vieren van feesten gevoelig ligt, kies dan voor vieringen op neutrale momenten. Houd bijvoorbeeld elke laatste vrijdag van de maand een schoolviering. Als je die sterk neerzet, hoeft niemand zich gepasseerd te voelen.”

Delen: