Gepersonaliseerd leren en gemeenschapszin

Onlangs verscheen een bijdrage van hoogleraar Edith Hooge op NIVOZ Forum over gepersonaliseerd leren en gemeenschapszin. Hooge maakt zich zorgen over de nadruk op de individuele persoonlijke ontwikkeling die gepersonaliseerd leren met zich mee zou brengen en die zou kunnen leiden tot teveel aandacht voor het individu en te weinig voor de gezamenlijkheid, de gemeenschap.

Als de term gepersonaliseerd leren in de praktijk vertaald wordt naar overdreven aandacht voor de individuele ontwikkeling van een kind heeft Hooge zeker een punt. De mens is een sociaal wezen en ontwikkelt zich in allerlei gemeenschappen: het gezin, de buurt, de club of vereniging, de school, het werk. Voor een goede positionering later in de maatschappij moet een kind echter ook zichzelf leren kennen: wat het qua capaciteiten in zijn mars heeft en waar zijn interesses liggen, naast zijn functioneren in relatie tot anderen. Met de term gepersonaliseerd leren beogen wij dan ook vooral een doorbreken van het oude denkpatroon, niet een overdreven aandacht voor het individu. 

Pioniers als Montessori, Parkhust, Piaget, Ligthart en anderen hebben al meer dan 100 jaar geleden goed werk verricht. Echter, ons onderwijssysteem heeft zich in hoofdlijnen ontwikkeld tot een kennisinstituut dat uitgaat van een vast patroon: indeling in leeftijdsgroepen en aanbod via de trits instructie-oefenen-controleren. De ruimte om zelf te ontdekken en zich op eigen niveau te kunnen ontwikkelen heeft dan ook minder te maken met teveel aandacht voor het individu, maar zou een RECHT moeten zijn voor elk kind. Hoeveel kinderen zijn er niet die van zichzelf bijvoorbeeld zeggen dat ze “niet kunnen rekenen”? Onzin natuurlijk, elk kind kan rekenen, maar wel binnen zijn eigen mogelijkheden. Demotivatie binnen het onderwijs (zie ook de bijdragen van onder anderen Jelle Jolles) begint al erg vroeg en is in feite doodzonde. 

Door invoering van webbased gedigitaliseerde leerlijnen wordt de plek WAAR men leert steeds minder belangrijk. Dat kan op school zijn, maar ook ergens anders. Met gebruikmaking van moderne media is kennis overal beschikbaar. Ik zie de rol van school als kennisinstituut geleidelijk aan minder belangrijk worden. Hierdoor ontstaat juist ruimte om meer aandacht te schenken aan de eigen verantwoordelijkheid, initiatief durven nemen, samenwerkend leren, discussiëren met respect voor elkaars mening (ik mis filosofie in Onderwijs2032), inzicht in maatschappelijke verhoudingen en actuele thema’s et cetera. Wat dat betreft vind ik de items in Onderwijs2032 aan de karige kant en mis ik een aantal aspecten die met de persoonlijke ontwikkeling te maken hebben, zeer zeker in relatie naar anderen. Luc Stevens heeft dit in zijn kwaliteitsmatrix (relatie-autonomie-competentie) veel duidelijker uitgewerkt. Ik ben het dus zeker niet oneens met Hooge. 

De geschetste ontwikkelingen zullen zeker ook consequenties hebben voor het vak van leraar. De rol van kennisoverdrager wordt steeds minder belangrijk, zeker als dit ‘papieren kennis’ betreft. (Een authentiek verhaal waar kinderen aan je lippen hangen blijft onvervangbaar!) Er komt meer ruimte voor de begeleiding van de leerling bij zijn leren en voor de pedagogische opdracht: wie ben ik en hoe kan ik goed samenleven met de ander.

Jan Hendrickx, voormalig schooldirecteur, nu directeur EXOVA – Echt leren.
 

Echt leren is gepersonaliseerd leren, uitgaande van de individuele leerling, maar met de maatschappij als werkveld.

Jan Hendrickx

EXOVA filosofie
De kernwaarden van EXOVA zijn de drie V’s: Verwondering, Visie en Vertrouwen.

Verwondering
Elk kind is van nature leergierig. Wij sluiten aan bij de belevingswereld van de kinderen en nemen hun verwondering als uitgangspunt voor leren. Een leerkracht die hierop kan inspelen en die zichzelf ook steeds durft te verwonderen, is het beste rolmodel voor de kinderen.

Visie
De ontwikkeling van ieder kind afzonderlijk staat centraal. De leerling is eigenaar van zijn/haar eigen leren en heeft ruimte om zelf te ontdekken en zich in eigen tempo en op eigen niveau te ontwikkelen. De leerkracht wordt hierbij niet minder belangrijk. Hij/zij ondersteunt de leerprocessen (Leren Leren) in de rol van coach, friendly mediator en teacher en geeft de leerlingen het vertrouwen in eigen kunnen.

Vertrouwen
Vertrouwen is de sleutel tot ontwikkeling. Het opent de weg naar durven, doen en doorzetten, en hierdoor naar zelfstandigheid en succes. Een goede relatie van de leerkracht met de leerling vormt de basis voor leren.

EXOVA is contentpartner van De Nieuwe Leraar en levert in iedere editie een inhoudelijke bijdrage.

Beeld: Shutterstock

  • Gepersonaliseerd leren
  • Passend onderwijs
  • Leerlijnen in plaats van methodes
  • MATH, T-WORLD, CODE26
  • Eigen tempo, eigen niveau
  • 21st Century Skills
  • #onderwijs2032
  • Continu aandacht leren leren
  • Professionalisering van de leerkracht
  • Motivatie, zelfsturing, samenwerking
Delen: