Groen licht dankzij klussende kinderen

Scholen hebben vaak te weinig geld voor het opknappen van het schoolplein, gereedschap of uitstapjes. Tegelijkertijd worden er flinke bedragen verspild aan stroom. ‘Tijd voor actie’, vonden ze bij WALHALLAb in Zutphen, en ze startten SchoolSparen. Een-voor-een worden nu 26 Zutphense basisscholen onder handen genomen door leerlingen van de scholen zelf, samen met WALHALLAb-technici. Na één dag samen klussen daalt het energieverbruik al. 

“Wij ergerden ons aan de energieverspilling op scholen”, vertelt SchoolSparen-coördinator Reinier Snel. “Deels ligt dat aan de slecht geïsoleerde panden, deels aan het gedrag van de gebruikers. Lampen aanlaten als de zon schijnt, een loeiende verwarming in het weekend… Ook de ouderwetse, stroom vretende verlichting met tl-buizen heeft een fiks aandeel in de energieverspilling. Dit schreeuwde om een WALHALLAb-aanpak: niet lang praten maar doen, sámen met kinderen.” 

Hoe pakten jullie dat aan?
“Gemeente Zutphen trok een verduurzamingspotje open en plaatselijke installatiebedrijven leverden de benodigde materialen met fikse korting. We maakten een plan: welke klussen kunnen de leerlingen zelf doen, wat is werk voor volwassenen en wat laten we over aan een officiële installateur? Nadat een proefproject vlekkeloos was verlopen, stonden de scholen in de rij om mee te mogen doen.”

Hoe verloopt zo’n SchoolSparen-dag?
“Om half negen staan de kinderen al te stuiteren van enthousiasme – en eerlijk gezegd de volwassenen ook. Binnen no-time zijn alle leerlingen bezig. Ze staan op ladders, knippen en strippen kabeltjes en vervangen lampen. Aan het eind van de dag is de klus klaar en voeren we kistenvol oude tl-buizen af om te recyclen. In deze eerste ronde pakken we de verlichting aan. Er valt natuurlijk nog meer te verduurzamen en te besparen; daarover buigen we ons in de volgende fase.”

Wat levert het op?
“Het is echt een feestje, we hebben veel lol met z’n allen. Deze dag laat kinderen zien hoe leuk en nuttig techniek kan zijn. Ze steken de handen uit de mouwen en werken actief mee. Hierdoor voelen ze zich betrokken bij – en verantwoordelijk voor – het verduurzamen van hun eigen school. Al klussend leren ze veel over het belang van energiebesparen en recyclen. En het levert ook geld op: het energieverbruik daalt flink. Gemeente Zutphen sprak met de koepels af dat het bespaarde geld binnen de school blijft en besteed wordt aan leuke dingen voor de kinderen.”

Hoe veilig is het?
“SchoolSparen valt in de categorie ‘durfprojecten’. De kinderen werken met serieuze machines en gereedschappen. Maar dat kunnen ze. We geven ze instructie, doen het eerst voor en laten zien waar ze op moeten letten. Als we zien dat het goed gaat, krijgen ze ons vertrouwen en mogen ze zelf aan de slag. Wie het echt goed in de vingers heeft, geven we de rol van techniekmeester bij de volgende groep kinderen. En dat gaat goed. Ja, er wordt wel eens een knie gestoten of een hand bezeerd. Maar er is niemand van een ladder gevallen of geëlektrocuteerd.”

Hoe gaan jullie hiermee verder?
“Het is een superleuk project, maar het trekt wel een grote wissel op onze organisatie. Er is inmiddels ook veel belangstelling vanuit andere steden. Dus gaan we in de zomervakantie evalueren en kijken hoe we dit samen kunnen doen met andere partijen, technische installatiebureaus en scholenkoepels. We willen wel nauw betrokken blijven. Een vereiste is dat het op onze manier gebeurt: samen met de kinderen. Als we daar niet enorm op hameren, staan binnen de kortste keren mannen in overalls al het werk te doen. Terwijl de kinderen dat prima zelf kunnen.”

We kunnen zo'n klus prima zelf uitvoeren

Jamie

Samen de school verduurzamen
Eva, Jamie, Sven en Floor uit groep 8 van basisschool De Scheperstee maakten deel uit van de SchoolSparen-ploeg, die de school duurzamer maakte door zuinigere lampen aan te brengen. 

“Het is geen moeilijke klus”, verzekert Eva. “Je moet het gewoon even onder de knie krijgen. De volwassenen schroefden de lichtbakken van het plafond en wij haalden de tl-buis eruit. Voorzichtig, want als je hem laat vallen, ontploft-ie. Dat is bij ons gelukkig geen enkele keer gebeurd.” “Daarna knipten we aan één kant de draden los. Die maakten we met een kroonsteentje aan elkaar vast. Een tl-buis heeft namelijk van twee kanten stroom nodig, een led-buis maar van één kant”, legt Jamie uit. Sven: “Als de nieuwe lamp erin zat, kwam een volwassene controleren en plakte die er een sticker op: ‘Deze is gedaan’. Dan werd de lichtbak weer opgehangen.” Floor: “We vonden het superleuk, zo met techniek werken. We voelden ons verantwoordelijk voor ‘onze’ ruimte en ‘onze’ lampen. Ieder van ons heeft minstens twintig lampen aangepast. Aan het eind van een dag was alles klaar.”

Duurzaam
“Led-licht is van zichzelf feller, dus je kunt een lamp gebruiken van minder Watt dan bij tl”, vertellen Sven en Floor. “De buizen die wij gebruikten, geven alleen naar beneden licht in plaats van rondom. Zo gaat minder licht verloren. De nieuwe lampen geven evenveel licht als de oude – soms zelfs meer – en zijn toch veel zuiniger in energieverbruik. Dat is duurzamer, goed tegen klimaatverandering en het bespaart geld.”

Veilig?
Jamie: “Wij kunnen zo’n klus prima zelf veilig uitvoeren, als we maar goede instructie krijgen. Toen we eraan werkten, stond er natuurlijk geen stroom op die lichtbakken. En stel dat je een blauwe plek of een sneetje krijgt… nou èn?” “Jammer dat veel scholen hun leerlingen alleen kinderachtig laten knutselen met wc-rolletjes en papier”, vindt Eva. “Wij willen echt klussen en werken met goede gereedschappen. Dat kunnen we heus wel!”

Wat levert het op?
Franck Notten is binnen het SchoolSparen-project verantwoordelijk voor het veilig ombouwen van de verlichting en voor de financiële verantwoording: “We vervangen alle lampen die niet-led zijn. Een tl-buis van 150 centimeter verbruikt 58 Watt, een nieuwe led-buis van dezelfde lengte 24. In spotjes gaan lampen met een kwart van de wattage. Bovendien passen we de armaturen aan. Een school bespaart zo tussen de 50 en 80 procent op het stroomverbruik van de omgebouwde verlichting. Dat is ongeveer 30 procent reductie van het totale stroomverbruik. Een kleine school kan zo tot drieduizend euro besparen, een grotere school nog meer.”

WALHALLAb is een leer-, werk- en maakplaats voor jongeren, met een hoofdvestiging in Zutphen. Het meester-gezel-model staat centraal: wie naast de ervaren meesters ergens goed in is, leert het aan anderen. Leeftijd is daarbij niet belangrijk, kennis en kunde wel. Zo kan bijvoorbeeld een achtjarige een zestienjarige vaardigheden bijbrengen. Kijk op WALHALLAb.nl/SchoolSparen voor meer informatie. 

Delen: