“Ik heb geen zwakke leerlingen in mijn groep!”

Wat een gedurfde (en misschien bizarre) uitspraak van een leerkracht! Julius Winkens, leerkracht basisonderwijs en trainer bij EXOVA, deed hem in oktober 2014 tijdens een interview met een regionale krant. Hij doelt op het hebben van de juiste mindset als leerkracht én leerlingen. Gepersonaliseerd onderwijs is de grote kracht geweest achter deze mindsetverandering in zijn groep. Van het mentale model ‘zorgleerlingen’ schakelden Julius en zijn groep samen over naar groeien vanuit eigen niveau, tempo en talent. Lees hier hoe Julius en zijn groep het roer omgooide.

De huidige onderwijspraktijk
“Iedere leerkracht herkent het volgende beeld uit de eigen praktijk: mijn groep van 32 leerlingen waarvan vier met dyscalculie, zes met dyslexie, twee met PDD-NOS en één met Asperger. Los van deze gediagnosticeerde ‘zorgen’, spelen ook de normale dagelijkse problemen zoals lopende scheidingen, meidenvenijn, pesten, faalangst en kinderen met een negatief zelfbeeld. Genoeg ‘zorg’ in de groep zou ik zo zeggen! Deze overmaat aan te geven zorg is de dagelijkse realiteit voor veel leerkrachten en was voor mij, paradoxaal genoeg, de katalysator van het hele proces van gepersonaliseerd onderwijs. Ik besefte namelijk al snel dat ik dit nooit voor elkaar ging krijgen zonder gebruik te gaan maken van de ‘leerKRACHT’ van mijn leerlingen.”

LeerKRACHT aanboren … Hoe dan?
“Dat was dé vraag! Samen met mijn interne begeleider ben ik naar mogelijkheden gaan zoeken. Uiteindelijk kwamen we uit bij gepersonaliseerd onderwijs, omdat we juist wilden inspelen op de eigen kracht van ieder kind. In ons ‘oude’ denken besteedden we vooral aandacht aan de dingen die onze leerlingen niet kennen of kunnen. Dat wilden we veranderen. De grote omslag in de groep ontstond vanaf het moment dat we met elkaar in een kringgesprek praatten over succes en wanneer we dat hebben. Wat doet dat met je? In de volgende dagen zijn we op zoek gegaan naar dingen die succesvol waren, werkwijzen die veranderd moesten worden, normen die niet meer voldeden, doelen die niet realistisch waren en verantwoordelijkheden om te delen. De grote kracht van dit proces lag in het feit dat de leerlingen zelf eigenaren werden van de oplossingsrichting. Dit is het mooiste proces geweest dat ik in mijn onderwijsloopbaan heb mogen meemaken als leerkracht in de rol van coach: kinderen van 10/11 jaar die initiatief nemen, betrokken zijn, verantwoorde keuzes maken en richting geven aan hun ontwikkeling.”

Gepersonaliseerd leren; analyse – plan – do – check 
“De kern van gepersonaliseerd onderwijs is iedere leerling te bedienen op eigen niveau, op eigen tempo en met ruimte voor autonome keuzes. Juist dit laatste is belangrijk voor ‘eigen verantwoordelijkheid’ van de leerling, maar tegelijkertijd de lastigste om los te laten voor de leerkracht. De leerling moet namelijk over de kennis (gaan) beschikken om verantwoorde keuzes te maken. Kennis van leerlijnen, inzicht in de eigen leer- en werkhouding en een realistisch beeld van tijdsduur en groeimogelijkheden.

Om dit proces kans van slagen te geven, kozen we ervoor om met één vak, rekenen, te starten. Hierbij hadden we de beschikking over MATH, een van de digitale methodieken van EXOVA gebaseerd op leerlijnen. Na analyse van de adaptief afgenomen Cito-toetsen Rekenen en Wiskunde zijn we gestart met het stellen van doelen die allemaal in de ‘zone van naaste ontwikkeling’ lagen om de kans op succes zo groot mogelijk te maken. Deze doelen werden door zowel leerkracht (groepsplan) als leerlingen (persoonlijk plan) opgesteld. De leerlingen kregen de opdracht zelf doelen te formuleren naar aanleiding van de diepte-analyse, met bijbehorende bewijslast. In leergesprekken koppelden ze dan naar mij terug hoe zij hun verwerking wilden invullen, waarmee ze zelfstandig aan de slag gingen en waarbij ze instructie of ondersteuning nodig hadden. De leeromgeving van MATH zorgde voor verwerkingsmateriaal, instructiefilmpjes en de mogelijkheid om hun groei zichtbaar te maken door leerdoelen af te vinken; de Rekentuin bood oefenmateriaal voor automatiseren. De hele cyclus analyse – plan – do – check in een notendop!”

Successen!
“De gevolgen waren overweldigend. De motivatiegolf stroomde door de hele groep. Ze kregen nu vooral feedback op opdrachten die ze goed hadden uitgevoerd, feedback op proces in plaats van product. Ze kregen het vertrouwen van mij om zelf (ook ‘foute’) keuzes te maken en daarop te reflecteren. Ze keken alles zelf na en trokken conclusies die ze met mij deelden. Van daaruit stelden ze hun doelen bij en gingen weer vol enthousiasme aan de slag met groeien, op weg naar de volgende succeservaring.

Het duurde niet lang totdat de leerlingen ook binnen andere vakken de autonomie naar zich toe trokken en binnen een half jaar was mijn ‘zorggroep’ veranderd in een groep zelfstandige, zelfverzekerde, gemotiveerde kinderen die zelf op zoek ging naar oplossingen in plaats van te blijven hangen in moeilijkheden. Natúúrlijk waren de diagnoses, kritische thuissituaties of sociaal-emotionele groepsontwikkelingen niet verdwenen, maar de gepersonaliseerde aanpak heeft voor een andere mindset gezorgd én voor aanzienlijk betere resultaten op het volgende meetmoment. Een vaardigheidsgroei van 15 tot 20 punten was eerder regel dan uitzondering, ook voor mijn leerlingen met diagnoses. Dus … geen ‘zwakke’ leerlingen meer, maar sterke, jonge, doelgerichte kinderen werkend vanuit hun eigen leerKRACHT!”

Andere leerkracht
“Dit proces heeft echt een andere leerkracht van mij gemaakt. Van een kennis-overbrengende leerkracht ben ik nu proces-sturende coach geworden die veel kennis van product en proces moet hebben om het overzicht te bewaren. EXOVA heeft mij door training, begeleiding en reflectie steeds weer de handvatten geboden om gepersonaliseerd leren in de praktijk te brengen. Als trainer bij EXOVA kan ik daar steeds meer leerkrachten mee laten kennismaken.”

Wilt u ook de stap maken naar gepersonaliseerd leren op uw school of bent u geïnteresseerd in onze leerlijnen? Wij helpen u graag daarbij. Kijk voor uitgebreide informatie op www.exova.nl of mail naar [email protected]

EXOVA is contentpartner van De Nieuwe Leraar en levert in iedere editie een inhoudelijke bijdrage.

Beeld: Shutterstock

  • Gepersonaliseerd leren
  • Passend onderwijs
  • Leerlijnen in plaats van methodes
  • MATH, T-WORLD, CODE26
  • Eigen tempo, eigen niveau
  • 21st Century Skills
  • #onderwijs2032
  • Continu aandacht leren leren
  • Professionalisering van de leerkracht
  • Motivatie, zelfsturing, samenwerking
  • Onderzoekend en ontdekkend leren